Baskıya dosya hazırlama rehberi
Dosya doğru hazırlanınca baskı sürprizsiz çıkar. Aşağıdakiler matbaaların çoğunda geçerli genel kurallar; her bölümde ne yapmalı, nelerden kaçınmalı kısaca yazıyor. Emin olamadığınız bir yer olursa dosyanızı olduğu gibi gönderin, birlikte bakalım.
İçindekiler
Taşma payı ve güvenli alan
Baskı büyük tabakalara yapılır, sonra bıçakla son ölçüye kesilir. Kesim milimetrenin altında da olsa kayabilir. Bu yüzden kenara uzanan zemin ve görseller son ölçünün 3 mm dışına taşırılır; yazı ve logo ise kenardan içeride, güvenli alanda tutulur.
Taşma payı kesilip atılır; oraya koyduğunuz hiçbir şey görünmez.
- Taşma payı 3 mm · 91×61 mm
- Kesim çizgisi 85×55 mm
- Güvenli alan 3–5 mm içeride
Yapın
- Belgeyi son ölçüde açın, her kenara 3 mm taşma payı ekleyin (85×55 mm kartvizit için 91×61 mm).
- Kenara dayanan zemini, fotoğrafı ve renk bantlarını taşma payının sonuna kadar uzatın.
- Yazıyı, logoyu ve önemli öğeleri kesim çizgisinden en az 3–5 mm içeride tutun.
- Taşma payını PDF’e dahil edin; kesim işaretleri ekleyecekseniz taşma payının dışında kalsın.
Yapmayın
- Zemini tam son ölçüde bitirmeyin; kesimde kenarda ince beyaz çizgi kalır.
- Kenara çok yakın ince çerçeve koymayın; küçük bir kesim kayması bir kenarı ince, öbürünü kalın gösterir.
- Sayfa numarasını ya da küçük yazıyı kenara yaslamayın.
CMYK ve RGB
Ekran rengi ışıkla (RGB), baskı makinesi mürekkeple (CMYK) üretir. Ekranın gösterdiği bazı canlı renkler, parlak turuncu, elektrik mavisi ya da fosforlu yeşil gibi, dört renk mürekkeple birebir elde edilemez; CMYK’ya çevrilince daha sönük çıkar.
Ekranda en canlı duran renk, kâğıtta ilk sönen renktir.
Yapın
- Belgeyi baştan CMYK açın ya da dışa aktarmadan önce CMYK’ya çevirip renklere son kez bakın.
- Kurumsal renginizi CMYK değeriyle ya da Pantone koduyla verin.
- Kartvizit, zarf, dosya gibi takım işlerde aynı rengi her dosyada aynı değerle tanımlayın.
Yapmayın
- Logoyu internetten indirdiğiniz RGB görselden kullanmayın.
- Rengi telefon ekranında görüp onaylamayın; her ekran rengi farklı gösterir.
- Renk kritikse yalnız ekrana güvenmeyin; basılı numuneyi konuşun.
Çözünürlük: 300 DPI
Baskıda görsel kalitesinin ölçüsü DPI’dır, yani inç başına nokta. Kural, görselin baskı boyutunda 300 DPI olmasıdır. İnternetten alınan 72 DPI görsel ekranda iyi görünür, baskıda pikselli ve bulanık çıkar.
Uzaktan bakılan büyük afişte daha düşük çözünürlük de iş görür; ölçüye göre birlikte bakarız.
1181 piksel÷118≈10 cm
Yapın
- Görseli baskı boyutunda 300 DPI olacak şekilde yerleştirin.
- Hızlı kontrol: görselin piksel genişliğini 118’e bölün, basılabileceği en büyük ölçüyü santim olarak bulursunuz (1181 piksel ≈ 10 cm).
- Logo ve çizimleri mümkünse vektörel kullanın (AI, EPS, SVG, PDF); vektör her ölçüde nettir.
Yapmayın
- Küçük görseli programda büyütüp 300 DPI yapmayın; sayı değişir, kaybolan ayrıntı geri gelmez.
- Web sitesinden ya da sosyal medyadan indirilen görseli baskıda kullanmayın.
- Ekran görüntüsünü baskı görseli olarak kullanmayın.
Siyah: %100 K mı, zengin siyah mı?
Baskıda iki siyah vardır. %100 K (C0 M0 Y0 K100) tek mürekkeple basılan düz siyahtır; metin için doğrusu budur. Zengin siyah ise altına öteki renkler de eklenmiş, daha derin duran siyahtır; geniş zeminlerde kullanılır.
Ekranda iki siyah aynı görünür; kâğıtta biri koyu gri, öbürü kömür karası çıkar.
Yapın
- Metni, ince çizgileri ve barkodu %100 K yapın.
- Geniş siyah zeminde zengin siyah kullanın; C60 M40 Y40 K100 gibi bir değer yaygındır, matbaanın önerdiği değeri sorun.
- Toplam mürekkebi kuşe kâğıtta genellikle %300 civarında tutun; fazlası geç kurur, tabakalar birbirine bulaşabilir.
Yapmayın
- Küçük yazıyı zengin siyahla yazmayın; dört kalıp milimetrik kayınca harflerin kenarında renkli hale görünür.
- Dört rengi birden %100 yapmayın (kayıt siyahı); bu %400 mürekkep demektir.
- RGB’den çevrilmiş siyahı olduğu gibi bırakmayın; çoğu zaman dört renge dağılmış olur.
Fontlar: göm ya da eğriye çevir
PDF’i açan bilgisayarda sizin fontunuz yüklü olmayabilir. Font gömülmemişse yerine başka bir font geçer: satırlar kayar, Türkçe karakterler bozulabilir.
Eğriye çevrilen yazı artık düzeltilemez; tek harf için ana dosyaya dönülür.
Yapın
- PDF’e aktarırken fontları gömün.
- Emin değilseniz yazıları eğriye çevirin (outline / convert to curves); önce düzenlenebilir bir kopyasını saklayın.
- Türkçe karakterleri (ğ, ş, ı, İ) destekleyen bir font seçin ve PDF’te kontrol edin.
Yapmayın
- Lisansı gömmeye izin vermeyen fontu kullanmayın; PDF’te yerine başka font geçebilir.
- 6 puntodan küçük yazı ve 0,25 pt’den ince çizgi kullanmayın; baskıda kaybolabilir.
- Yazıyı JPG ya da ekran görüntüsü içinde göndermeyin; kenarları netliğini kaybeder.
Kesim çizgisi ve bıçak izi
Kutu, etiket, karton çanta ya da özel kesimli kartvizitte kesim düz bıçakla değil, şekle göre hazırlanmış bıçak kalıbıyla yapılır. Bıçak izi bu kalıbın çizimidir: kesim, katlama (pilyaj) ve yapıştırma yerlerini gösterir.
Bıçak iziniz yoksa ürünün ölçüsünü yazın, açılımı birlikte çıkaralım.
- Kesim spot renk, tek çizgi
- Katlama pilyaj
- Taşma payı 3 mm
Yapın
- Bıçak izini ayrı bir katmanda, adı belli bir spot renkle (ör. “Kesim”) ve ince tek çizgiyle çizin.
- Bıçak izini üst baskı (overprint) yapın ve baskıya çıkmayacağını ayrıca belirtin.
- Tasarımı kesim hattından 3 mm dışarı taşırın; katlama çizgilerine yazı koymayın.
- Kesim çizgisini kapalı ve tek parça çizin.
Yapmayın
- Bıçak izini CMYK siyahla çizmeyin; baskıya karışabilir.
- Kesim çizgisini düzleştirilmiş görselin içine gömülü göndermeyin.
- Bıçak izini büyütüp küçültmeyin; kalıp milimetrik çalışır.
Lak, selefon ve yaldız katmanı
Selefon bütün yüzeye uygulanır, ayrı dosya istemez. Lokal lak, yaldız ve gofre ise yalnız seçili alanlara uygulanır; bu yüzden o alanlar ayrı bir katmanda, maske olarak hazırlanır.
Maskede siyah: lak ya da yaldız var. Beyaz: yok. Bu kadar.
Aynı ölçü · aynı konum · %100 tek renk
Yapın
- Lak, yaldız ve gofre alanını ayrı katmanda ya da ayrı sayfada, %100 tek renk (siyah ya da adı belli bir spot renk) olarak hazırlayın.
- Her uygulama için ayrı maske açın: lak ayrı, yaldız ayrı, gofre ayrı.
- Maskeyi baskı dosyasıyla aynı ölçüde ve tam aynı konumda, vektörel hazırlayın.
- Lokal lakı ve yaldızı mat selefonun üstünde düşünün; en belirgin sonucu genellikle orada verir.
Yapmayın
- Maskeye gri ton, saydamlık ya da renk geçişi koymayın; lak ve yaldız ya vardır ya yoktur.
- Yaldızda kılcal çizgi ve çok küçük yazı kullanmayın; ince ayrıntı dolabilir.
- Maskeyi düşük çözünürlüklü bir görselden ya da JPG’den çıkarmayın.
Kâğıt ve gramaj
Gramaj, kâğıdın bir metrekaresinin gram cinsinden ağırlığıdır (g/m²); sayı büyüdükçe kâğıt kalınlaşır, tokluğu artar. Yüzey de sonucu değiştirir: kuşe kâğıt kaplıdır, renkleri canlı gösterir; 1. hamur kaplamasızdır, üstüne rahat yazılır.
Gramajı rakamdan seçmek zor; elinizdeki bir kartı ya da broşürü örnek gösterin, ona yakın kâğıdı birlikte buluruz.
Yapın
- Okuma ağırlıklı işlerde mat kuşe, fotoğraf ağırlıklı işlerde parlak kuşe düşünün.
- Üstüne kalemle yazılacak işlerde (antetli, bloknot, form) 1. hamur seçin.
- Gramajı işe göre seçin: el ilanı ve katalog iç sayfası genellikle 115–170 gr, kapak ve kartvizit genellikle 250–400 gr aralığındadır.
- Kraft ve renkli kâğıtta baskı renklerinin kâğıdın tonunu alacağını hesaba katın.
Yapmayın
- Kalın kâğıdı pilyajsız (kırım izi olmadan) katlatmayın; kırım yerinde çatlar.
- Parlak kuşeye kalemle yazılacağını varsaymayın; yüzey mürekkebi zor tutar.
- Aynı gramajı her kâğıtta aynı kalınlıkta sanmayın; kâğıdın cinsine göre his değişir.
PDF dışa aktarma: PDF/X
PDF, tasarımı hangi programda yaptığınızdan bağımsız olarak her bilgisayarda aynı görünür. Baskı için tanımlanmış PDF/X standartları (PDF/X-1a, PDF/X-4) fontların gömülmesini ve renklerin baskıya uygun tanımlanmasını şart koşar; çoğu tasarım programında hazır ayar olarak bulunur.
Dosyanız hazır değilse dert etmeyin, nasıl hazırlanacağını anlatırız.
PDF/X-1aPDF/X-4
Yapın
- Dışa aktarırken PDF/X-1a ya da PDF/X-4 hazır ayarını seçin.
- Taşma payını PDF’e dahil edin (Illustrator ve InDesign’da belgenin taşma payı ayarını kullanın).
- Çok sayfalı işi tek PDF’te, tek sayfalar hâlinde ve okunma sırasıyla gönderin.
- Göndermeden önce PDF’i açıp ölçüye, fontlara ve renk moduna son kez bakın.
Yapmayın
- Ofis programlarından ya da çevrimiçi araçlardan PDF alırken “en küçük boyut” ya da “web” ayarını seçmeyin; görseller sıkıştırılır, “baskı” kalitesini seçin.
- Yazı ve çizgi içeren işi JPG ya da PNG’ye çevirerek göndermeyin.
- Katalog sayfalarını karşılıklı (çift sayfa) dışa aktarmayın; forma dizimi baskı öncesinde yapılır.